Breytum rtt
Inngangur   Kafli 1   Kafli 2   Kafli 3   Kafli 4   Kafli 5
3. kafli: Lrisving

Lrisving hefur a markmii a setja valdi a ofan skorur. Me henni eru sett almenn markmi um a efla og nra flagsau sem flestum stigum samflagsins. Vi viljum fra vald til flksins, vi viljum setja almennar leikreglur um lrislega htti en fela borgurum a ra og tfra r aferir sem gagnast best. Vi viljum ekki plitska forsj sem vinnureglu. Vi viljum samru- og sttastjrnml.
 
rija rkisstjrn Davs Oddssonar sndi glggt alla vankanta  hfingjaveldis slenskum stjrnmlum. Menn kalla a foringjari. Hfingjaveldi vsar hins vegar betur sgulegu hef slandi sem felst ttatengslum, persnuplitk, blokkum efnahags- og viskiptamlum sem voru samofnar valdastjrnmlum. Tv dmi sndu etta svo um munai: S kvrun eins ea tveggja rherra a skuldbinda sland lista hinna ,,viljugu me Bandarkjunum rsinni rak og svo hi plitska skipbrot sem kvrun smu manna bei svonefndu ,,fjlmilamli egar til var vfem uppreisn gegn aferum stjrnarflokkanna. S uppreisn leiddi meal annars til endurvakinnar krfu um endurskoun stjrnarskrrinnar egar essir tveir hfingjar sgu a stjrnarskrin ddi ekki a sem stendur henni.
 
Endurskoun stjrnarskrrinnar er leyst eilfarml stjrnmlaflokkanna, og a sleifarlag aeins ein sta ess a mli ekki a vera hndum eirra. Stjrnarskrin er rttindaskr borgaranna og setur valdastofnunum skorur. ess vegna endurskoun hennar a fara fram frjlsum vettvangi borgaranna en ekki undir formerkjum eirra valdastofnana sem um er fjalla. Stjrnlagaing me tttku breium grunni er tillaga um mlsmefer sem fram hefur komi og er rttmt. En auvita kusu stjrnarflokkarnir a skipa enn eina nefndina me eigin forri, sem enduu forystumenn stjrnmlanna og efndu um lei til dmigerrar deilu sem ekki mun neinn vanda leysa.
 
slendingar eiga n tkifri v a fara gegnum umru sem eir fengu aldrei egar kngur kom me plaggi, og taka t ann roska sem margar arar jir hafa fengi me v a hugsa sig gegnum alla drmtu tti sem stjrnarskrin tekur til. a ml er of mikilvgt til a vera fali forsj stjrnmlaflokka, enda stjrnarskrin a setja eim reglur. Mig greinir sem sagt vi sem telja a stjrnml eigi a fara fram innan vbanda stjrnmlaflokka og aeins ar.
 
Lri ekki bara vi a hvernig kosi er til sveitarstjrna, ings, skipa rkisstjrn, og rkisvaldi rgreint me skrum htti. ar eru str verkefni sem vert er a gefa gaum strax: A landi veri eitt kjrdmi, a ingi veri eflt me v a rherrar (framkvmdavaldi) geti ekki veri ingmenn (lggjafarvald) sama tma, a tryggt veri a dmsvaldi veri raun og sanni sjlfsttt me v til dmis a hstarttardmarar su ekki skipair me getta eins rherra.
 
jaratkvi, og miklu meira
 
Rttur borgaranna til a hafna gjrum rkisstjrnar ea Alingis me v a krefjast jaratkvagreislu er svo elilegur a jafnaarmenn setja hann oddinn. En eigum vi ekki a ganga lengra og krefjast ess a skipulg samtk borgara geti sami frumvarp til laga og safna fyrir v svo miklum stuningi a hgt s a krefjast atkvagreislu um a n atbeina Alingis?
 
Augljst dmi um rfina fyrir slkt kemur hugann: r v Alingi mistekst ofan a tryggja kvi um sameign aulinda jarinnar stjrnarskr, eiga ekki frjlsbornir menn a f a semja um a frumvarp til laga, safna stuningi og f um a kosi? Ea: r v a Alingi mistekst svo hrapallega a koma kjrdmaskipan sem vit er , megum vi hin ekki leggja til krafti fjldans a landi veri eitt kjrdmi og f um a kosi? Rtturinn til jaratkvagreislu v a vera skilgreindur jkvtt. sta ess a vera nauvrn gegn ofrki Alingis ea stjrnar (rtturinn til a hafna gjr), feli hann sr tkifri til a taka frumkvi um ml og knja gegn me fjldahreyfingu og samykki jarinnar. Auvita arf a gera krfu um miki afl fjlda til a hreyfa mlum me slkum htti. Hr er ekki ger krafa um endalausar uppkomur og byrgarlausa mgsefjun sem stjrntki. Jafnvgi arf a rkja og a llu jfnu er fulltralri me Alingi hinn rtti vettvangur til a ra rum jar.
 
a ga vi umruna um mlskotsrtt forseta slands kjlfar ess a hann neitai a samykkja fjlmilalgin jn 2004 var ekki sst etta: Hn leiddi ljs hve takmarkaur essi rttur er, og lti hald honum fyrir jina. a er raun ekki lrislegt a einn maur, og aeins hann einn, geti stva Alingi villigtum. takalnan essu mli var skr, milli hgri og vinstri, ar sem haldsflin hldu v fram a mlskotsrtturinn vri raun ekki til hva sem stjrnarskrin segi, og ef hann vri til tti aldrei a beita honum, og ef allt ryti yri af afnema hann strax. Vi segjum mti: Mlskotsrtturinn er lifandi veruleiki, og hann a formfesta og skilgreina og hann a vera hndum borgara sem bindast um a samtkum a hafna vilja Alingis, ekki bara hj einum manni Bessastum. etta er hluti af dreifstringu og hluti af eirri hugmyndafri sem vill fra vald fr kjrnum fulltrum og eim stofnunum sem eir starfa vi, og til flksins alls.
 
etta ir me fullri viringu fyrir Alingi a g tel a ekki hinn endanlega dmara um ll ml er jina vara. g tel a jin megi setja Alingi stlinn fyrir dyrnar ef og egar srstaklega stendur , egar myndast ,,gj milli ings og jar.
 
 
Sams konar hugmyndafri er a baki ess a fra vald fr rkinu til sveitarflaga. slandi er valdsvi rkis um 70% af opinberum afskiptum, sveitarflaga um 30%. Jafnaarmenn eiga a setja sr a mark a vel skilgreindum fngum snist etta hlutfall vi. En urfa sveitarflgin auvita a hafa til ess buri.   etta ekki bara vi um ,,flagsleg jnustuverkefni eins og jnustu vi fatlaa, heldur til dmis lggslu og framhaldsskla. Rkin eru au a vald yfir nrjnustu eigi a liggja sem nst eim sem hana veita nota, og greia fyrir. En a er ekki ng. Aukin dreifistring stular ekki aeins a v a vald s frt fr fum fulltrum til margra, heldur gerir krfu hendur borgurum a eir axli byrg. Hn er v rkrtt samhengi vi a sem ur var rtt: Engin rttindi n byrgar.
 
Hinn rtti mlikvari er rttur borgarans
 
En a eitt a fra verkefni milli stofnana opinbera valdsins (rkis og sveitarflaga) er ekki ng. etta er aeins fyrsta skrefi lrisvingu. Stjrnmlamnnum og yfirmnnum stofnana httir til a lta mlaflokk ea jnustu fr snum bjardyrum. Hinn rtti mlikvari er rttur borgarans, notandans. Rkistvarpi er ekki til fyrir rki, og ekki heldur starfsmenn ess, heldur notendur. Sklakerfi er ekki til fyrir frsluskrifstofur, ekki fyrir sklastjra ea kennara, heldur nemendur. Borgarleikhsi er ekki til fyrir leikara, heldur listunnendur meal almennings. Innan allra stofnana og kerfa er innbygg hagsmunavrn sem yfirborinu samsamar sig hagsmunum notenda, en gerir a oft ekki raun, og mun ekki gera nema  notendaahald og tttaka notenda mtun stefnu su trygg, me einum ea rum htti. Nfrjlshyggjan segir a og v aeins s etta hgt a komi s virku ,,slu/kaupsambandi milli seljanda og neytanda. Jafnaarmenn lta til mun fleiri tta, svo sem flagslegra, menningarlegra og ekki sst plitskt hugmyndafrilegra tta, er vara jfnu.
 
Valddreifing, ea dreifstring, a vera krafa jafnaarmanna.
 
Vi viljum lrisva samflagi, ar me talin hefbundin stjrnml, en ekki aeins au.
Vi viljum fra vald til flksins, fr rki, fr stofnunum, fr kjrnum fulltrum sem taka sr of smmunasamt og mistrt vald.
Vi viljum minnka opinbera forsj og auka rttindi flaga og einstaklinga og fela eim aukna byrg, enda s mlum lrislega strt me almannaheill a leiarljsi.
 

 

19.aldar lri miaist vi a stra jrkinu og halda jafnvgi. 21.aldar lri kallar miklu fjlttari aferir en gamla fulltralri gegnum flokkakerfi gerir r fyrir.
 
  

 
 
 
 
 

 A ofan og niur, ea a nean og upp?
 
Ntmasamflag er samsett r miklu rnari og vissari ttum en gamla jrki. v er ekki jafn austrt. Gamla jrki var me einum yngdarpunkti fyrir plitskt og hugmyndafrilegt vald, jafnan samspyrt hinu efnahagslega valdi. Goggunarrin blasti vi. N er netving, hnattving, fjlmenning, reia og hvergi einn reianlegur yngdarpunktur fyrir samflagi heild. ur l fyrir skrt verkefni jafnaarmanna: a beita milgu rkisvaldi til a laga og jafna t galla heftum markai. etta var velferarrki. Nna er verkefni a halda kostum velferar, svo a rkisvald, auvald, bovald og allt anna s r fyrri skorum. Velfer n velferarrkis.
 
Grunnsklinn er dmi um hvernig dreifstring virkar betur en mistring a ofan. g lt v svo a frsla grunnsklans til sveitarflaga hafi veri fyrsta skref, en ekki sasta skref tt a lrisvingu sklanna. Reykjavkurlistinn hefur haft stefnuskr a auka faglegt og fjrhagslegt sjlfsti skla, sem felur sr frslu valdi fr milgum stofnunum til eirra sem starfa nmunda vi nemandann, til sklastjrnenda og starfsflks. egar hr er komi sgu standa hinir kjrnu fulltrar frammi fyrir v a eir hafa frt valdi fr sr, en vera jafnframt a tryggja notendum jnustunnar hrif svo ekki skapist yfiryrmandi fagforri einnar stttar (starfsmanna skla) mikilvgum ttum velferarsamflagsins. Efla arf rtt notandans (nemenda og foreldra) samstarfi vi sem sveitarstjrnarmenn fela jnustuhlutverk (sklastjrnendur og kennara). Sett er fram stefna sem kveur um kvei valfrelsi notanda, um skilgreindan rtt til upplsinga, um formlegar leiir til hrifa og meira a segja tlun um a rkta lrislegan roska nemenda. Byggja upp flagsau ar sem ur var firring. etta ir a fjrfesta verur flagsfrni foreldra og notenda jnustunnar, tryggja eim rtt til eftirlits, skoanaskipta og endanum kvarana um ml sem vara sklahaldi, vellan nemenda og menntun. Einstk foreldrar, foreldraflg og samtk essara aila vera a hafa til ess styrk a tala mli notenda vi sklastjrnendur og formlega skilgreindar leiir sem kvea bi um rttindi og skyldur. 
Um etta sastnefnda gildir hi sama og ur var minnst a ekki m ra rum me ,,mgsefjun fjldans ea kgun meirihluta; vald vegur salt mti byrg.
 
 
tfrsla svona aferum er langt fr ru og tekur tma svo skapandi jafnvgi nist. En stan fyrir aferinni er rk. stan er ekki bara ,,lrisving lris vegna. Hn er ekki sst s a v fleiri forramenn barna sem lta sig menntun og velfer skla vara, v betri rangur af sklastarfi. Fjrfesting flagsaui foreldrasamflagsins er v bein fjrfesting hagkvmari ntingu fjr, betri rangri menntun hfari nemendum.
 
Dmi um grunnsklana m yfirfra miklu var. a hltur a vera hlutverk jafnaarmanna a fra vald fr mistru rki til sjlfstra (fullburugra) sveitarflaga, og fram til borgara. Lrisving samflagsins felur v ekki aeins sr nja tgfu af ,,verkaskiptingu rkis og sveitarflaga heldur tlun um aukin hrif og byrg borgara sem flestum svium.
 
Umbreytingin
 
Krafa um essa umbreytingu byggir v a samflagi hverfist ekki aeins um tvo meginpla: Hi opinbera og markainn. milli essara pla milar hi ,,borgaralega svi, sem er vettvangur flaga, einstaklinga, stofnana og samtaka sem ekki teljast hluti af stjrnsslu ea plitk og ekki heldur hluti af viskiptum ea markai. hefbundnum tkum milli nfrjlshyggju og ,,rkishyggju er ekki ngur gaumur gefinn a v stra svii borgaralega athafna sem milar milli markaar og opinberra stofnana. essi ,,almenningur (public sphere) er ekki aeins vaxandi, heldur mrkin milli hans og markaar annars vegar og rkisvalds hins vegar alltaf gleggri. Leiir skilaboa sem mila um ennan ,,almenning milli markaar og opinberra valdastofnana eru sbreytilegar. a m v auveldlega draga r rkisvaldi og milgum afskiptum n ess a ofurselja velfer og lri frumskgarlgmlum kaptalismans.
 
 
Ntmalegir jafnaarmenn taka v krfu sna um lrisvingu miklu lengra en bara til hins opinbera skilgreinda rkisvalds, heldur lka inn hi borgaralega svi.
essi hugsun kallar margvslegar leiir og lausnir sem geta veri mismunandi eftir atvikum. Leiirnar sjlfar og lausnirnar sem eru valdar eru ekki meginmli, heldur s grundvallarhugsun sem er a baki.  Mikilvgt a tfra ekki um of me boum og bnnum, fyrirframgefnum reglum. Meginmarkmiin eru skr, tfrsla a koma heima hrai, vi grasrtina.
 
Fjrfesting flagsaui
 
Ntmalegir jafnaarmenn sj ekki mguleikana einkum v a opna njar stofnanir ea skipa njar nefndir innan hefbundis valdaramma stjrnmla. eir fra verkefni t til flaga og einstaklinga; tryggja eim almennan starfsramma og stundum opinber framlg me, fela eim a rkja hlutverk sem samrmist almannahagsmunum, en skipta sr ekki af v a ru leyti me boum og bnnum. Gott dmi er hvernig Reykjavkurborg felur Leikflagi Reykjavkur a reka Borgarleikhs. Ekki gott dmi vegna ess a alltaf hafi allt gengi ar svo vel, heldur vegna ess einmitt a stugt hefur urft a ra, skilgreina og tfra leiir sem tryggja almenna hagsmuni borgarinnar fyrir v a reki s burugt leikhs, og hins vegar styrkja ann flagskraft sem nausynlegur er hj Leikflagi sem fr mikla fjrmuni fr almenningi. Dmi um Borgarleikhs er einmitt heppilegt vegna ess a samstarf hins opinbera (borgar) og sjlfsts flags (LR) hefur stai svo lengi og vegna ess a krfur um eli samstarfsins hafa rast. Rekstur nju Borgarleikhsi fll fyrstu undir ltt mta samstarf fyrirmenna persnulegum ntum, frist san yfir ,,flagsvingu af hlfu borgarinnar me samstarfssamningi vi LR, en breyttist ,,lris- og byrgarvingu samfara erfileikum rekstri og skum um aukin fjrframlg. Borgin, sem leggur til 400 milljnir ri til atvinnuleikhss, gerir ekki aeins krfur til a flagi, sem iggur ann styrk, s lrislega reki, heldur einnig a a byrgist fjrhagslegar skyldur og undirgangist rekstrarlegar krfur.
 
 
Spurningin um opinbera jnustu snst v ekki um opinberan rekstur me tilheyrandi stofnunum ea einkavingu. milli eru margs konar skipulagsform ar sem opinbert f og kraftur ntast til a koma laggirnar jnustu sem varar almannaheill, n eirra takmarkana sem plitsk forsj og stirbusalegar stofnanir hafa tilhneigingu til a setja og n eirrar nauhyggju sem felst hinni hru hendi markaarins.
 
Mrg sams konar verkefni ba jafnaarmanna va um samflagi. A fra verkefni fr opinberum stofnunum og undan beinu smmunasmu eftirliti kjrinna fulltra og ra er ekki hin hefbundna plitska lei. Hn er hin nja lei.
 
Mikilvgt er a huga a v a hr er ekki sett fram krafa um  um afnm fulltralris eins og vi ekkjum a.  Fjldi flks ks einmitt a huga a ru en stjrn strum og smum hlutum sem vara almannaheill og jnustu.  S fjldi a geta treyst vnduu flki til gra verka.  En s er einmitt mergurinn mlsins: A hafa leiir og aferir til a treysta fleira gu flki til fjlbreyttari mikilvgra verka ef svo er tali urfa.  Dmi um skla, elliheimili, menningarstofnanir og fleira eim dr m einmitt rekja v til stunings a vnta m a krafan um vtkara og djpristara lri en vi ekkjum n muni eiga vaxandi fylgi a fagna.
 
Nokkrar aferir arf a ra:
 
Fra samskipti jnustustofnana hins opinbera og notenda fr rki til sveitarflaga og aan t bjarhluta og hverfi strum sveitarflgum.  Rgjafar leibeina og senda skilabo til stjrnenda og kjrinna fulltra,  baing eru fundir ar sem flki getur stai augliti til auglitis vi sem eiga a jna v mega sn meira en rtturinn til a skrifa lesendabrf.
 
Efla vald eirra sem nota opinbera jnustu. Ekki bara me v a fara markasleiina (tryggja rttinn til a velja ea hafna) heldur ra hrifaleiir og byggja upp flagsau sem gerir flki kleift a nta og mta r leiir jnustu sem krafa er um. etta kallar markvissar agerir.  g hef nefnt notendar, svo sem sklastjrnir vi grunnskla. N hljtum vi a beina sjnum a fleiri opinberum jnustustofnunum, svo sem elliheimilum ar sem sjlfsti og sjlfri notenda skiptir miklu mli, en hinga til hefur varla nokkrum manni hugkvmst a spyrja, hva leita leia.
 
Auka samskipti hins opinbera og einkarekna (public/private partnership) sem ganga lengra en a afla fjr og deila t eftir lkum farvegum, heldur leitast vi a n fram strarhagkvmni, jnustutryggingu og margfeldishrifum fyrir f til menningar-, lknar-, og annarra samflagsmla. Mguleikarnir til a efla listir og skapandi strf eru sannarlega rjtandi. 
 
-Framselja vald til flaga, fyrirtkja, einstaklinga og stofnana. ,,tbo rekstri eru raun bara toppurinn sjakanum og snir herslan au sorglegar takmarkanir myndunarafls eirra sem stra umrunni.  Flagsving er kostur, ar sem sami er vi flg ea sjlfseignarstofnanir um a veita skilgreina jnustu til heilla fyrir almenning (svo sem rekstur rttaflaga leikvngum ea menningarstarf faghpa).
 
 
 
 
 
hrifin af svona agerum eru ekki bara flgin hugsanlegum rekstrarvinningi, heldur og v a me krfunni um byrga starfshtti og lrisleg vinnubrg verur til a sem kallast flagsauur. Me flagsaui er tt vi stofnanir, tengsl og samskiptahtti sem saman skapa ggn og gi flagslegra athafna. essi auur er undirstaa samflagsvitundar, honum er ekki lst magni heldur gum. Hann er lmi sem heldur samflaginu saman. ess vegna er fjrfesting flagsaui fjrfesting samflaginu og gildum ess.
 
a ekkja margir stjrnmlamenn a fyrst tekur vi einri foringja, klkuri og valdnsla samt rekstrarlegu byrgarleysi egar ,,frjls flagasamtk eiga a taka vi! En a atrii afsannar ekki kenninguna. vert mti: Me flagsvingu hljtum vi a gera krfur um aukna ekkingu, stjrnfestu, hfni og getu til a takast vi samflagsleg verkefni; til verur flagsauur sem hefur margfeldishrif va um samflagi.
  
  
Gagnrni stjrnvld er opinber jnusta
 
Hugtaki sjlft, ,,opinber jnusta villir mnnum sn. hugum okkar og umru er etta jnusta sem hi opinbera veitir. Almannavaldi er eins konar framleisluhlutverki me stofnunum snum gagnvart skattborgurum, kjrnir fulltrar og starfsmenn slumannshlutverki til a tryggja sr laun og endurkjr. Opinber jnusta er vtkari: Hn felst starfsemi lknarflaga, sjlfboalia, hn felst lka gagnrni stjrnvld, sem eigin huga hafa ,,einkartt a veita opinbera jnustu.
 
hinu margbrotna samflagi okkar erum vi komin a stig a ,,gagnrni stjrnvld veri sjlfsg jnusta sem smu stjrnvld tryggi sr me v a kaupa hana af srjlfuum ailum.
 
 
Um etta sastnefnda m nefna dmi:
 
Srlega vantar styrka flagsvingu um umhverfismlin. Hr landi starfa veikbura og f flg og samtk sem veita rki, sveitarflgum og fyrirtkjum of takmarka ahald. Ahald formi umru, upplsinga og frslu, og ahald formi annarrar snar heiminn en eirrar sem opinberar stofnanir og fyrirtki, eins og Orkuveitan og Landsvirkjun, hafa. a er v hluti af lrisvingu samflagsins a styrkja og efla flagasamtk sem gagnrna stjrnvld og stofnanir eirra.
 
Sambrilegt dmi var deilan um framlg til Mannrttindaskrifstofu slandi hausti 2004. Hn sndi a tveir rherrar gtu me gerrislegum kvrunum skrfa fyrir framlg til rgefandi og gagnrnnar skrifstofu sem eim stafai hugsanlega htta af ea hfu plitskan mugust.
 
Eitt svi umru og ahalds sem srlega skortir buri til a leggja li opinberri stefnumtun er neytendavernd. Markasvingin hefur frt auvaldinu tkifri til a mta og reka viskiptastefnu sem er langtum aflmeiri en nokkru sinni neytendaverndin. Viskiptastefna auvaldsins er rekin markai og me rri (auglsingum og beinni frttastjrn fjlmila). Jafnaarmenn geta ekki lti sr ngja a ra mlefni forsendum samkeppnislaga og eirra stofnana sem au gera r fyrir. flug neytendasamtk eru hluti af v ahaldi sem plitska valdi hndum jafnaarmanna telur nausynlegt a s fyrir hendi. Hvers vegna er rtt a efla neytendavald vi hli stofnanavaldsins? Vegna ess a a er lklegt til a bregast fyrr vi astejandi vanda neytenda markai en stofnanir og r, og a hefur miklu meiri hrif fyrirtki sem misnota stu sna markai egar neytendur tala af rtti, en egar embttismenn skrifa brf. Hrai og tsjnarsemi markai er miklu meiri en svo a hgt s a vnta ess a opinberar stofnanir sj allt fyrir ea skynji eigin skinni hvar eldur brennur heitast. a er getur veri skilvirkari nting opinbers fjr a fela neytendasamtkum umbo og hrif en stofnanava eftirliti r hfi.
 
 
Ekki kerfishugsun ea stofnanaving
 
Umbreyting jafnaarmanna felur v ekki sr stofnanavingu ea kerfishugsun, heldur vert mti: Auki afl til flksins. Fr rki, fr sveitarflgum, fr kjrnum fulltrum. Ekki bara gagnvart opinberu valdi, heldur lka gagnvart auvaldi og markasvingu. a er krefjandi verkefni jafnaarmanna a fra vald t til flksins, me samsvarandi byrg v a almannaheilla s gtt. Slkt markmi er eitt af lykilmarkmium lrisvingu. a skilgreinir ekki hrgul allar r leiir sem til greina koma hverju sinni. Aeins au almennu markmi sem fela sr rttindi, skyldur, byrg og auki hrifavald flks eigi lf og afkomu. Hr skilja leiir milli okkar og frjlshyggjumanna sem telja a me aukinni markasvingu og vali neytenda s ngilega fyrir samflaginu s. Svo tel g ekki vera og vsa klassskar umrur jafnaarmanna og frjlshyggjumanna um a efni.
 
Samrustjrnml, sttastjrnml
 
a sem einkennir essar leiir er vntanlega herslan samru sta valdbos. Samrustjrnml eru ein og sr hugtak sem ekki skilst nema samhengi vi a sem hr um rir. Samrustjrnml eiga sr vettvang samningum vi flagasamtk um markmi og leiir almannajnustu, viskiptum hins opinbera vi einkarekstur, miklu var og mjg vaxandi mli t um allt. au eiga sr a einkenni a strast af sttarvilja, en ekki takahef. 19. aldar stjrnmlin (me flokka- og fulltralri) voru nausynleg til a leysa stttagreining og halda saman rkiseiningu rtt fyrir tk. Stjrnml 21. aldar taka mi af v ausldarsamflagi sem tekist hefur a byggja upp og leita sttaleia lrisferli, ar sem jafnvel ferli sjlft hefur markmi. Markmii er tttaka, akoma, gagnkvm byrg og friur til frambar.
 
rtt fyrir a hugtaki ,,samrustjrnml hafi n a festa sig sessi er a mta.  Hr essum kafla hef g fari yfir margvslegar leiir og hugmyndir sem saman gtu falli undir regnhlf ,,samrustjrnmla.   Vi skulum tala hreint t:  Vi erum mevitu um rfina, vi eigum langt land me a mta hefina.   Hr er enn eitt strverkefni sem bur jafnaarmanna nrri ld, vi eigum enn eftir a setja kjt beinin.
 
Vald fr kjrnum fulltrum?
 
a rttkasta essari hugsun um lrisvingu er vntanlega krafan um a fra vald fr kjrnum fulltrum. vert mti gtu margir hallast a v a fjlga bri slkum fulltrum, auka afskipti eirra og kalla saman fleiri r um almenn mlefni. g tel a ekki lklegt til framfara nema e.t.v. fum svium. Skilningur okkar lri ristir dpra en hefbundi er forsendum 19. aldar borgaralegs samflags.
Hr er ekki bara skin um ,,beinar kosningar um fleiri ml, jafn sjlfsg og hn getur veri. Kosningar um afmrku ml n aeins til hluta essa stra svis sem hi opinbera vald hefur afskipti af og fjallar aeins um brot af athfnum ,,almenningi hins borgaralega samflags. Auki notendavald eykur krfur til hins opinbera um skilvirkni og rangur og virkjar mun fleiri til stefnumtunar en bara fagstttir atvinnuflks og stjrnmlamanna. Efnahagsleg skilvirkni mun aukast s ess gtt a krafan um aukin rttindi s studd krfunni um aukna byrg.
 
Fyrir jafnaarmenn er etta hugmyndafrilegt tak. Vi teljum okkur ekkja kvena grunntti samflagsins sem vara almannaheill. v hafa jafnaarmenn veri hrddir vi a berjast fyrir plitskri forsj stofnana og stjrnmla eim svium. Ntmasamflag er miklu versagnarkenndara en ur var: Me markasvingu, einstaklingshyggju, firringu og hugmyndafrilegu ,,yngdarleysi koma n vifangsefni gjrlkra kynsla, en samtmis sjum vi meiri menntun, aukna upplsingu og fleiri rttmtar krfur upplsts almga um endurskoun rkjandi leia. v vera jafnaarmenn a finna njar leiir sem virkja almenning til stunings vi hugsjnir okkar. v r eru gildar, tt leiirnar a eim breytist.
 
Almenningur mun ekki styja barttu okkar fyrir v a verja og ra hugmyndina um almannaheill ef hn er ekki samtvinnu rttindum flks til a skilgreina hana eigin forsendum og taka henni byrg. versgn lrissinnara jafnaarmanna strum flokki er essi: Til a verja gildi jafnaarmennsku verum vi a treysta fleirum en okkur fyrir eim!
 
Vi eigum ekki a segja flki hva a vill. Vi eigum a gera v kleift a kvea a sjlft. Ekki forsendum stttar, erfa, kynferis, tengsla ea fjr, heldur forsendum lris og upplsingar, byrgar og verleika. ar sem allir hafa jfn tkifri.
Stefn Jn Hafstein - stefanjon@islandia.is